Του Ilan Berman
Μετά την αποτυχία των διαπραγματεύσεων στο Ισλαμαμπάντ το περασμένο Σαββατοκύριακο, η σύγκρουση των ΗΠΑ με το Ιράν κλιμακώνεται. Το ίδιο ισχύει και για τις προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ να υποτάξει την Ισλαμική Δημοκρατία. Οι επίμονες προσπάθειες του Ιράν να χειραγωγήσει τη διαμετακόμιση ενέργειας μέσω του Στενού του Ορμούζ ανάγκασαν τον πρόεδρο Τραμπ να ανακοινώσει ότι ο αμερικανικός στρατός θα επιβάλει πλήρη αποκλεισμό της εν λόγω θαλάσσιας οδού.
Οι επικριτές της κυβέρνησης, όπως ήταν αναμενόμενο, απέρριψαν την κίνηση ως μια απελπισμένη, τελευταία προσπάθεια εκ μέρους του Λευκού Οίκου να ανακτήσει την επιρροή του επί της Τεχεράνης. Στην πραγματικότητα, η στρατηγική αυτή δεν είναι καθόλου αυθόρμητη.
Πριν από μιάμιση δεκαετία, κατά τη διάρκεια επίσκεψής μου στο Κεντρικό Στρατηγείο των ΗΠΑ (CENTCOM) στην Τάμπα της Φλόριντα, είχα μια συζήτηση με έναν ανώτερο στρατιωτικό αξιωματούχο που ασχολούνταν συστηματικά με τον "φάκελο" του Ιράν. Ακόμη και τότε, το ενεργειακό όπλο του καθεστώτος κατείχε σημαντική θέση στη στρατηγική σκέψη των Αμερικανών. Το εφιαλτικό σενάριο του CENTCOM, μου είπε, δεν ήταν το πλήρες κλείσιμο του Στενού, αλλά η σκόπιμη "στένωση" του. Μέσω τακτικών όπως η ναρκοθέτηση, οι ναυτικές ασκήσεις και η παρενόχληση των διερχόμενων πλοίων, η Τεχεράνη θα μπορούσε να περιορίσει τη ροή πετρελαίου μέσω του Στενού αρκετά ώστε να προκαλέσει μεγάλη αύξηση στις τιμές του πετρελαίου, χωρίς να δώσει στη Ουάσιγκτον ένα ξεκάθαρο casus belli.
Η προγραμματισμένη αντίδραση, ωστόσο, ήταν εξίσου αποκαλυπτική. Αν το Ιράν παρέμβει ποτέ στο Στενό με δραστικό τρόπο, μου είπε ο αξιωματούχος, η θαλάσσια οδός θα "παραμείνει κλειστή – από εμάς". Μια τέτοια αντίδραση θα πετύχαινε δύο κρίσιμους στόχους: θα στερούσε από το ιρανικό καθεστώς την πιο ζωτική πηγή εσόδων και θα καθιστούσε κάθε κράτος που βασίζεται στο πετρέλαιο του Κόλπου σε ενδιαφερόμενο μέρος για την ανάσχεση του ιρανικού καθεστώτος.
Οι ΗΠΑ είχαν τη δυνατότητα να μετατρέψουν το μεγαλύτερο γεωγραφικό πλεονέκτημα του Ιράν σε τρωτό σημείο. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει τώρα.
Το Ιράν μπήκε στην εν εξελίξει σύγκρουση με μια οικονομία που βρισκόταν ήδη στο χείλος της κατάρρευσης. Ο πληθωρισμός ήταν εξαιρετικά υψηλός, πλησιάζοντας το 70% σύμφωνα με επίσημες εκτιμήσεις, και συνέχιζε να επιταχύνεται την παραμονή του πολέμου. Το εθνικό νόμισμα του Ιράν είχε υποστεί ιστορική υποτίμηση – και τότε η ισοτιμία του κυμαινόταν σε πάνω από 1,5 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο ΗΠΑ. Οι οικονομικές προβλέψεις έδειχναν αδύναμη ή αρνητική οικονομική ανάπτυξη, ενώ η κατά μέσο όρο αγοραστική δύναμη των Ιρανών μειωνόταν δραματικά εν μέσω ελλείψεων και εκρηκτικής αύξησης των τιμών.
Όλα αυτά πριν τον πόλεμο. Η κοινή στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ και Ισραήλ που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου έχει οδηγήσει τις οικονομικές προοπτικές του Ιράν σε ακόμη πιο επισφαλή θέση. Προκαταρκτικές εκτιμήσεις τοποθετούν πλέον τη ζημιά στις κρίσιμες και πολιτικές υποδομές της χώρας –συμπεριλαμβανομένων εργοστασίων, σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και βασικών κόμβων μεταφορών– γύρω στα 145 δισεκατομμύρια δολάρια.
Αυτά τα στρατιωτικά πλήγματα έχουν στερήσει από το Ιράν μεγάλο μέρος της εναπομείνασας οικονομικής ανθεκτικότητάς του. Έχουν καταστήσει την Ισλαμική Δημοκρατία ευάλωτη στο είδος της πίεσης που μπορεί να ασκήσει η διακοπή των εξαγωγών ενέργειας της – κυρίως των προμηθειών πετρελαίου προς την Κίνα.
Ο Τραμπ έχει εκφράσει την ελπίδα ότι και άλλες χώρες θα συνεισφέρουν στην απομόνωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ δεν εμφανίζονται ιδιαιτέρως πρόθυμοι να το πράξουν. Ακόμη και αν δεν το κάνουν, όμως, στρατιωτικοί αναλυτές επιβεβαιώνουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τη στρατιωτική ισχύ και τα ναυτικά μέσα για να το επιτύχουν μόνες τους – τουλάχιστον για κάποιο διάστημα.
Με τον αποκλεισμό του Στενού, η Ουάσιγκτον έχει ουσιαστικά ακολουθήσει το παράδειγμα του Ιράν και έχει μετατρέψει σε όπλο το ίδιο το στρατηγικό σημείο που η Τεχεράνη επεδίωκε να εκμεταλλευτεί. Επίσης, αναγκάζει τους εναπομείναντες ισχυρούς άνδρες του Ιράν να κάνουν μια επιλογή: πραγματικές παραχωρήσεις όσον αφορά το πυρηνικό τους πρόγραμμα και τη συμπεριφορά τους στην περιοχή, ή οικονομικό στραγγαλισμό. Σύντομα θα δούμε ποια επιλογή θα επιλέξουν.
