Της Jill Goldenziel
Παρά τον αμερικανικό αποκλεισμό και τις εβδομάδες διαπραγματεύσεων, το Ιράν εξακολουθεί να διεκδικεί την κυριαρχία του Στενού του Ορμούζ. Η Ρωσία και η Κίνα παρακολουθούν με μεγάλο ενδιαφέρον. Πριν ξεκινήσει ο αμερικανικός αποκλεισμός, το Ιράν παρείχε σε ρωσικά και κινεζικά πλοία προνομιακή πρόσβαση μέσω του Στενού, ενώ ταυτόχρονα χρέωνε 2 εκατ. δολάρια ως "διόδια" σε ορισμένα πλοία και απέκλειε εντελώς τη διέλευση από άλλα. Για να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους, Ρωσία και Κίνα άσκησαν βέτο τον Απρίλιο σε ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για την επαναλειτουργία του Στενού. Όμως το βέτο δεν αφορούσε μόνο το Ορμούζ: η Μόσχα και το Πεκίνο έχουν στο μυαλό τους ένα μεγαλύτερο έπαθλο 5.000 μίλια βορειότερα. Η παραχώρηση της κυριαρχίας του Στενού του Ορμούζ στο Ιράν θα άνοιγε την πόρτα στη Ρωσία να επιβάλει δια της βίας την κυριαρχία της στην πιο σημαντική θαλάσσια οδό την οποία ίσως δεν έχετε ακούσει ποτέ: τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό. Το να επιτραπεί στη Ρωσία να ελέγχει τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό θα απειλούσε τα συμφέροντα εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ, το παγκόσμιο εμπόριο και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας σε όλο τον κόσμο.
Η Βόρεια Θαλάσσια Οδός διασχίζει την Αρκτική, συνδέοντας το Στενό του Μπέρινγκ στα ανατολικά με τη Θάλασσα του Μπάρεντς στα δυτικά. Είναι αδιάβατη κατά το μεγαλύτερο μέρος του έτους, αλλά το λιώσιμο των πάγων την καθιστά ολοένα και πιο εύκολη για πλοήγηση και μεταφορά εμπορευμάτων από την Ασία προς τις ευρωπαϊκές αγορές. Οι μεταφορείς βλέπουν τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό ως εναλλακτική λύση έναντι της επικίνδυνης διαδρομής μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Η διαδρομή είναι περίπου 5.600 χιλιόμετρα συντομότερη και μπορεί να εξοικονομήσει 10 έως 15 ημέρες. Η Βόρεια Θαλάσσια Οδός είναι πιο ρηχή από τη Διώρυγα του Σουέζ, πράγμα που σημαίνει ότι δεν μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν όλα τα μεγάλα φορτηγά πλοία. Ωστόσο, θα μπορούσε να "υποδεχθεί" τα υποθαλάσσια καλώδια που μεταφέρουν μεγάλο μέρος του σύγχρονου ψηφιακού εμπορίου. Αυτά τα καλώδια μπορούν να τοποθετηθούν εποχιακά και από μικρότερα πλοία, καθιστώντας τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό πολύ σημαντική για την οικονομική ανάπτυξη.
Πώς η Ρωσία ελέγχει την πρόσβαση στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό μέσω της Αρκτικής
Η Ρωσία επιβάλλει τον έλεγχό της στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό χρησιμοποιώντας τη "νομική πολεμική": την εσκεμμένη κατάχρηση του νόμου για την επίτευξη στρατηγικών ή στρατιωτικών κερδών. Η Μόσχα εφαρμόζει μια παράνομη ερμηνεία της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας για να διεκδικήσει μεγάλο μέρος της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού ως κυρίαρχα ύδατά της. Η Ρωσία έχει κατοχυρώσει αυτές τις διεκδικήσεις στο εσωτερικό της δίκαιο, θέτοντας το νομικό πλαίσιο για να θεωρεί παράνομη οποιαδήποτε μη εξουσιοδοτημένη διέλευση ξένων πλοίων.
Όπως και το Ιράν στο Στενό του Ορμούζ, η Ρωσία επιβάλλει ήδη παράνομα τέλη και άλλους περιορισμούς στα πλοία που διέρχονται από τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό. Τα πλοία που περνάνε από αυτήν τη θαλάσσια οδό πρέπει να καταβάλλουν δασμούς στη Ρωσία και να συμμορφώνονται με αυστηρούς κανόνες για τη ρύπανση και σκληρά ασφαλιστικά πρότυπα. Η Ρωσία υποχρεώνει επίσης τα ιδιωτικά ξένα σκάφη στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό να χρησιμοποιούν ρωσικούς οδηγούς πάγου και συνοδεία παγοθραυστικών. Έτσι Ρωσία καθορίζει ουσιαστικά ποια πλοία χρησιμοποιούν τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό. Ο ρωσικός νόμος για τα πολεμικά πλοία του 2022 απαιτεί επίσης προειδοποίηση 90 ημερών για τη διέλευση ξένων πολεμικών πλοίων, περιορίζει τη διαδρομή σε ένα πολεμικό πλοίο κάθε φορά και απαιτεί από τα υποβρύχια να αναδύονται στην επιφάνεια. Ο νόμος αυτός παραβιάζει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Ο νόμος για τα πολεμικά πλοία σημαίνει επίσης ότι οποιοδήποτε πολεμικό πλοίο πλέει μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού χωρίς την άδεια της Ρωσίας θα παραβίαζε το εσωτερικό δίκαιο της Ρωσίας. Οποιαδήποτε διέλευση ξένου πολεμικού πλοίου ενέχει επομένως τον κίνδυνο σύγκρουσης με τη Ρωσία.
Πώς η Κίνα υποστηρίζει τις παράνομες ρωσικές διεκδικήσεις στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό
Η Κίνα υποστηρίζει τις παράνομες θαλάσσιες διεκδικήσεις της Ρωσίας. Το Πεκίνο και η Μόσχα συνεργάζονται όλο και περισσότερο για να επεκτείνουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην Αρκτική. Ένα κινεζικό παγοθραυστικό διέσχισε με επιτυχία τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό τον Σεπτέμβριο του 2024. Το 2025, η Ρωσία ανακοίνωσε ότι εκπαιδεύει Κινέζους ναυτικούς για να εργάζονται σε πολικές συνθήκες, ενώ η Μόσχα και το Πεκίνο συμφώνησαν να συνεργαστούν σε ένα έργο για τον "Πολικό Δρόμο του Μεταξιού". Πέρα από την επίδειξη στρατιωτικής συνεργασίας εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών, τα ανταλλάγματα που παίρνει η Κίνα για να υποστηρίζει τις αξιώσεις της Ρωσίας στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό είναι η προτεραιότητα πρόσβασης στη συγκεκριμένη περιοχή, αλλά και στο ρωσικό πετρέλαιο και LNG, τα οποία βρίσκονται υπό καθεστώς κυρώσεων.
Η υποστήριξη της Κίνας στους στρατηγικούς στόχους της Ρωσίας στην Αρκτική μάλλον θα συνεχιστεί. Το Πεκίνο χρειάζεται τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό για να αποφύγει τις κυρώσεις και να προωθήσει την ενεργειακή του ασφάλεια. Σε αντάλλαγμα, παρέχει στη Μόσχα διπλωματική κάλυψη, οικονομικές επενδύσεις στις υποδομές της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού και περισσότερη στρατιωτική υποστήριξη. Δεδομένου ότι πρόκειται να τοποθετηθούν υποβρύχια καλώδια στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό, ο ρωσικός έλεγχος προωθεί στην πράξη την επιθυμία της Κίνας και της Ρωσίας για κυβερνοκυριαρχία — που με τη σειρά της απειλεί το ελεύθερο και ανοιχτό διαδίκτυο.
Γιατί το Στενό του Ορμούζ έχει σημασία για τον έλεγχο της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού
Η αναγνώριση της κυριαρχίας του Ιράν στο Στενό του Ορμούζ θα ενθάρρυνε τη Ρωσία στην Αρκτική. Το Ιράν πέτυχε σε λίγους μήνες αυτό που η Ρωσία προσπαθεί να κάνει στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό εδώ και χρόνια. Το Ιράν έχει ανακηρύξει τον έλεγχό του επί του Στενού, έχει καθορίσει ποια πλοία θα διέρχονται, έχει επιβάλει αυστηρούς δασμούς και κανόνες και έχει παραχωρήσει προνομιακή πρόσβαση σε κράτη-εταίρους. Χάρη στο παράδειγμα του Ιράν, η Ρωσία γνωρίζει ότι θα διαθέτει ένα ισχυρό διαπραγματευτικό ατού έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης, εάν επιδείξει τη στρατιωτική της ισχύ για να επιβάλει την κυριαρχία της στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό. Το δικαίωμα βέτο της Ρωσίας στο Συμβούλιο Ασφαλείας, σε συνδυασμό με αυτό της Κίνας, εξασφαλίζει ότι το Συμβούλιο δεν θα εγκρίνει ποτέ τη χρήση βίας για να ανακόψει τις φιλοδοξίες της Μόσχας στην Αρκτική.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους για την προώθηση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας σε παγκόσμιο επίπεδο, και να διαμαρτυρηθούν για τις αξιώσεις κυριαρχίας της Ρωσίας στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό. Η Ουάσιγκτον διαμαρτύρεται διπλωματικά για τις αξιώσεις της Μόσχας από το 1963, ένα απαραίτητο βήμα για να διασφαλιστεί ότι οι αξιώσεις της Ρωσίας δεν θα εδραιωθούν στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου. Η ενίσχυση των διπλωματικών προσπαθειών και ο συντονισμός τους με τους συμμάχους του ΝΑΤΟ θα ασκούσε μεγαλύτερη πίεση στη Ρωσία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν επίσης να προωθήσουν διεθνή πρότυπα ναυσιπλοΐας μέσω του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού, προκειμένου να αποτρέψουν τους εσωτερικούς κανονισμούς της Ρωσίας από το να γίνουν de facto παγκόσμιοι κανόνες. Αυτός ο συντονισμός πρέπει να πραγματοποιηθεί πριν η αυξανόμενη εμπορική αξία της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού δημιουργήσει ανταγωνιστικά κίνητρα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να δείξουν πως είναι αποφασισμένες να διατηρήσουν τα ύδατα της Αρκτικής ελεύθερα και ανοιχτά.
Ο κόσμος παρακολουθεί το Στενό του Ορμούζ. Η Μόσχα έχει στραμμένο το βλέμμα και στα βόρεια. Αν διασφαλιστεί πως το Ιράν δεν έχει κυριαρχία επί του Στενού του Ορμούζ —νομικά ή στην πράξη— θα δημιουργηθεί προηγούμενο για τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό και άλλα Στενά ανά τον κόσμο. Για να αποφευχθεί μια κρίση στη βόρεια πτέρυγα του ΝΑΤΟ, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους πρέπει να εντείνουν τις αντιδράσεις τους στις αξιώσεις της Ρωσίας για τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό πριν... λιώσουν οι πάγοι.
