Tου Güney Yıldız
Ο Καρλ φον Κλάουζεβιτς έγραφε ότι ο πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα. Η φράση αυτή αναφέρεται σαν πόλεμος και πολιτική να είναι το ίδιο πράγμα. Δεν είναι. Ο Κλάουζεβιτς ήταν σαφής ως προς την κατεύθυνση. Η πολιτική διατάζει και ο πόλεμος υπακούει. Ο πόλεμος είναι το μέσο· ο πολιτικός στόχος είναι ο σκοπός.
Η συμφωνία στην οποία κατέληξαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν αντιστρέφει αυτή την κατεύθυνση. Η πολιτική έχει γίνει το μέσο και οι στόχοι του πολέμου ο σκοπός. Η Τεχεράνη χρησιμοποιεί πλέον τη διπλωματία, ένα ανοιχτό Στενό και την υπόσχεση για την αποδέσμευση των δεσμευμένων κεφαλαίων της, προκειμένου να συνεχίσει με άλλα μέσα αυτό που οι δυνάμεις της δεν μπόρεσαν να ολοκληρώσουν στο πεδίο της μάχης. Η συμφωνία δεν είναι ειρήνη. Είναι μια στάση για ανεφοδιασμό.
Αυτή η διάκριση είναι σημαντική για όποιον διαθέτει κεφάλαια εκτεθειμένα στον Κόλπο. Το Brent άγγιξε τα 126 δολάρια το βαρέλι κατά τον πόλεμο και έκτοτε έχει σταθεροποιηθεί κοντά στα 80 δολάρια. Οι επενδυτές στον τομέα της ενέργειας, οι ασφαλιστικές εταιρείες με έκθεση στον Κόλπο και οι ναυτιλιακές προσπαθούν να εκτιμήσουν αν αυτή η πτώση είναι διαρθρωτική ή προσωρινή. Η απάντηση εξαρτάται λιγότερο από το κείμενο του Μνημονίου Κατανόησης και περισσότερο από το γιατί το Ιράν συμφώνησε σε αυτό, και τι κέρδισε.
Όταν ο χρόνος τρέχει
Το Ιράν δεν κάθισε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων επειδή έχασε. Κάθισε επειδή ο χρόνος τελείωνε. Η οικονομία μπήκε στον πόλεμο ήδη καταρρακωμένη. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ότι η οικονομία του Ιράν θα συρρικνωθεί κατά περίπου 6% φέτος, με τον πληθωρισμό να κυμαίνεται κατά μέσο όρο κοντά στο 69%. Ο πληθωρισμός σε ετήσια βάση κυμαινόταν κοντά στο 50% πριν τις εχθροπραξίες, ενώ οι επιμέρους μετρήσεις ήταν ακόμη υψηλότερες, με τις τιμές των τροφίμων να υπερδιπλασιάζονται και το μαγειρικό λάδι να υπερτριπλασιάζεται. Μήνες πριν από τον πόλεμο, το νόμισμα του Ιράν είχε καταρρεύσει και το παζάρι, η παλιά εμπορική βάση του καθεστώτος, κατέρρεε μαζί του. Ο πόλεμος τα επέσπευσε όλα αυτά.
Ένα κράτος που λειτουργεί με αυτούς τους αριθμούς δεν διαθέτει απεριόριστο χρόνο για διαπραγματεύσεις. Η Τεχεράνη ερμήνευσε τα μαθηματικά με τον ίδιο τρόπο. Άλλοι έξι μήνες πολέμου και η διαπραγματευτική θέση της θα επιδεινωνόταν. Έτσι, συμφώνησε όσο μπορούσε ακόμα να διαπραγματευτεί ως επιζών κράτος και όχι ως ηττημένο. Η χρονική στιγμή είχε λογική - όχι απόγνωση.
Τι κέρδισε το Ιράν
Το κείμενο δείχνει ότι το Ιράν εξασφάλισε η επιβίωση. Το μνημόνιο κωδικοποιεί τις εκεχειρίες στο Ιράν και στον Λίβανο και ανοίγει εκ νέου το Στενό του Ορμούζ, χωρίς διόδια μόνο για 60 ημέρες, όχι επ’ αόριστον. Δεσμεύει το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ να χορηγήσει απαλλαγές στις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν και να αποδεσμεύσει τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν, τα οποία σύμφωνα με διάφορες εκτιμήσεις κυμαίνονται μεταξύ 100 και 120 δισ. δολαρίων, μόλις τεθεί σε εφαρμογή η συμφωνία.
Αυτό που δεν κάνει είναι να διευθετήσει οριστικά κάτι. Τα όρια του εμπλουτισμένου ουρανίου, η τύχη των αποθεμάτων ουρανίου που διαθέτει το Ιράν και η πλήρης άρση των κυρώσεων σε βάρος της Τεχεράνης αναβάλλονται όλα για 60 ημέρες και το τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Το πυρηνικό πρόγραμμα έχει τεθεί σε παύση, δεν έχει διαλυθεί. Το εμπλουτισμένο ουράνιο παραμένει εντός της χώρας, υπό παρακολούθηση και υποβαθμίζεται επιτόπου αντί να στέλνεται στο εξωτερικό. Το Ιράν σταμάτησε τις εχθροπραξίες χωρίς να παραχωρεί κάτι πολύ ουσιαστικό.
Ο "Άξονας" στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων
Το Ιράν δεν διαπραγματεύτηκε ως κράτος. Διαπραγματεύτηκε ως μπλοκ. Η Χεζμπολάχ στο Λίβανο, οι Χούθι στην Υεμένη και οι Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης στο Ιράκ παραμένουν όλες όρθιες, και το μνημόνιο καλύπτει τον Λίβανο ως μέτωπο. Αυτό το στοιχείο πρέπει να τραβήξει το ενδιαφέρον κάθε στρατηγικού αναλυτή.
Για χρόνια, η Δύση αντιμετώπιζε τον λεγόμενο "'Αξονα της Αντίστασης" ως ένα σύνολο οργανώσεων που έπρεπε να εξουδετερωθούν με τη βία. Η αναφορά του Λιβάνου σε ένα υπογεγραμμένο έγγραφο τον αντιμετωπίζει ως αντικείμενο διαπραγματεύσεων. Όπως υποστηρίζει η Σίνα Τοούσι του Κέντρου Διεθνούς Πολιτικής, η ηγεσία της Τεχεράνης ερμηνεύει τη συμφωνία ως εδραίωση της θέσης της εν καιρώ πολέμου, όχι ως υποχώρηση από αυτήν.
Για τα κράτη του Κόλπου, το Ισραήλ και την Τουρκία, αυτό αλλάζει τους υπολογισμούς τους. Όποιος εμπλέκεται στην περιοχή πρέπει πλέον να συνυπολογίζει ένα Ιράν που βρίσκεται εντός του πλαισίου για το οποίο μεσολάβησαν οι ΗΠΑ και όχι εκτός αυτού. Το μπλοκ έχει πλέον ενσωματωθεί στους υπολογισμούς.
Υπάρχει και μια δεύτερη διαδικασία εδραίωσης, στο εσωτερικό της χώρας. Ο πόλεμος παρέδωσε στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) τον πλήρη έλεγχο του κράτους, της διπλωματίας και της οικονομίας του, ενώ ο εκλεγμένος πρόεδρος έχει περιοριστεί σε ρόλο διακοσμητικό. Για κάθε εταιρεία που τελικά θα συνεργαστεί με το Ιράν μετά την άρση των κυρώσεων, οι Φρουροί της Επανάστασης είναι ο σημαντικότερος συνομιλητής.
Γιατί δεν θα έχει διάρκεια η συμφωνία
Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι σταθερό, και η Τεχεράνη το γνωρίζει. Η ρήτρα για το Ορμούζ λήγει σε 60 ημέρες. Το Ισραήλ αμφισβητεί τη διατύπωση για τον Λίβανο και επιτέθηκε στη Βηρυτό ενώ η συμφωνία βρισκόταν σε διαδικασία ολοκλήρωσης, μια δοκιμασία που εντέλει η συμφωνία την άντεξε, αλλά ίσως να μην επιβιώσει αν επαναληφθεί το ίδιο σκηνικό. Ήδη εντείνονται οι αντιδράσεις στο αμερικανικό Κογκρέσο για τα χρήματα που κατευθύνονται προς την Τεχεράνη. Η εκτίμηση της Τόουσι είναι σωστή. Δεν έχει ακουστεί το τελευταίο σφύριγμα. Είμαστε στο α' ημίχρονο.
Το ερώτημα που πρέπει να τεθεί δεν είναι αν η συμφωνία θα έχει διάρκεια. Αλλά τι θα κάνει το Ιράν με τον χρόνο που κέρδισε.
Ερώτημα που μας επαναφέρει στον Κλάουζεβιτς. Αυτός έθεσε τον πολιτικό στόχο πάνω από τον πόλεμο. Το Ιράν ανέτρεψε αυτήν τη "τάξη". Οι μάχες σταμάτησαν, αλλά όχι και οι στόχοι του. Απλώς μετατοπίστηκαν στα οικονομικά και διπλωματικά κανάλια που άνοιξε το μνημόνιο, όπου η επιβίωση μετατρέπεται σε άρση των κυρώσεων, αποδέσμευση των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων και μια θέση που οι αντίπαλοί του δεν ήθελαν να του παραχωρήσουν. Δεν είναι νίκη, αλλά ούτε και παράδοση. Είναι στρατηγική, και ο επόμενος γύρος έχει ήδη προγραμματιστεί.
