Του Ilan Berman
Οι επικρίσεις για τον τρόπο που η κυβέρνηση Τραμπ επέλεξε να τερματίσει τη σύγκρουση με το Ιράν – μέσω ενός Μνημονίου Συνεργασίας δεκατεσσάρων σημείων που άφησε το ιρανικό καθεστώς "όρθιο", πιο σκληροπυρηνικό εσωτερικά και ενισχυμένο όσον αφορά την περιφερειακή πολιτική του θέση, συνεχίζονται. Σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, όμως, η διαδικασία αυτή θα αποτελέσει μακροπρόθεσμα μια στρατηγική νίκη, διότι ανοίγει τον δρόμο για μια διαρκή λύση στις επίμονες πυρηνικές φιλοδοξίες της Τεχεράνης.
Εδώ, όμως, υπάρχει ένας λόγος ανησυχίας, καθώς η προσέγγιση της κυβέρνησης Τραμπ προς το παρόν προσφέρει μερική λύση.
Μέχρι στιγμής, η εμπλοκή των ΗΠΑ έχει επικεντρωθεί στον πιο προφανή και από χρόνια αντικείμενο διαβολεύσεων τρόπο που το Ιράν θα μπορούσε να αναπτύξει ένα πυρηνικό όπλο – μέσω του εμπλουτισμένου ουρανίου. Παραβλέπει μια δεύτερη, εξίσου ισχυρή οδό: την επανεπεξεργασία πλουτωνίου. Αξίζει να σημειωθεί ότι το καθεστώς του Ιράν έχει αποδείξει πως διαθέτει την τεχνική ικανότητα να κάνει και τα δύο, καθώς και ένα μακρύ ιστορικό παραπλανητικών ενεργειών στον πυρηνικό τομέα, το οποίο υποδηλώνει ότι το Ιράν θα ακολουθήσει και αυτή την οδό, αν του δοθεί η ευκαιρία.
Στο επίκεντρο της επιλογής του πλουτωνίου από το Ιράν βρίσκεται ο πυρηνικός σταθμός που βρίσκεται στη πόλη Μπουσέρ. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, η "Rosatom", η κρατική πυρηνική υπηρεσία της Ρωσίας, συνέβαλε στην κατασκευή του πυρηνικού σταθμού και στη συνέχεια τον διαχειρίστηκε επί χρόνια, προτού παραδώσει τον έλεγχο στο ιρανικό καθεστώς. Στο πλαίσιο αυτό, η Μόσχα παρείχε στην Τεχεράνη τα τεχνικά θεμέλια για να δώσει ώθηση στην πυρηνική της τεχνογνωσία καθώς και μια επίφαση νομιμότητας για την επιμονή της να αποκτήσει πυρηνικά.
Σήμερα, μετά από τρεις δεκαετίες λειτουργίας, το Μπουσέρ έχει συσσωρεύσει ένα σημαντικό απόθεμα αναλωμένου πυρηνικού καυσίμου. Ο Χένρι Σοκόλσκι, ένας κορυφαίος πυρηνικός εμπειρογνώμονας που διευθύνει το Κέντρο Εκπαίδευσης για την Πολιτική Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων, εκτιμά πως σήμερα το Ιράν "διαθέτει περίπου 2.100 κιλά πλουτωνίου κατάλληλου για την κατασκευή όπλων" στο Μπουσέρ, ποσότητα που επαρκεί "για την κατασκευή περισσότερων από 200 βομβών".
Επιπλέον, το ιρανικό καθεστώς διαθέτει επαρκείς δυνατότητες για να το πράξει. Όπως εξηγεί ο Σοκόλσκι, τα τεχνικά βήματα που απαιτούνται για τη μετατροπή του πλουτωνίου σε πυρηνικές βόμβες δεν είναι πιο δύσκολα από αυτά που απαιτούνται για τη μετατροπή του ουρανίου σε όπλο. Και στις δύο περιπτώσεις, το υλικό μετατρέπεται σε μέταλλο, χυτεύεται και κατεργάζεται ώστε να διαμορφωθεί σε χρησιμοποιήσιμο πυρηνικό υλικό. Η βασική διαφορά έγκειται στη διαδικασία μετατροπής του σχάσιμου υλικού ώστε να καταστεί χρησιμοποιήσιμο για βόμβες (χημική επανεπεξεργασία στην περίπτωση του πλουτωνίου, αντί για εμπλουτισμό, η οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί κρυφά και σε μικρές παρτίδες). Επιπλέον, το χρονικό πλαίσιο για την πραγματοποίηση όλων αυτών είναι περίπου το ίδιο – θέμα εβδομάδων, μόλις έχουν στη διάθεσή τους το σχάσιμο υλικό.
Η βασική διαφορά, λοιπόν, έγκειται στην προσβασιμότητα. Μεγάλο μέρος των αποθεμάτων του Ιράν σε υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο – πιο συγκεκριμένα, τα πολύ συζητημένα 440 κιλά "πυρηνικής σκόνης" σχεδόν πολεμικής ποιότητας – είναι πλέον βαθιά θαμμένα, διασκορπισμένα ή καταστραμμένα ως αποτέλεσμα των αεροπορικών επιθέσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ σε βασικές εγκαταστάσεις του καθεστώτος πέρυσι. Αντίθετα, τα αποθέματα πλουτωνίου του Ιράν βρίσκονται σε δεξαμενές αναλωμένου καυσίμου στο Μπουσέρ, γεγονός που καθιστά πολύ ευκολότερη την εκτροπή τους σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Δεν πρόκειται για μια υποθετική ανησυχία. Είναι ένα "αγκάθι" του Μνημονίου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, που κινδυνεύει να επικεντρωθεί αποκλειστικά στον εμπλουτισμό ουρανίου, αφήνοντας ανοιχτές άλλες οδούς ανάπτυξης πυρηνικών όπλων, όπως συνέβη και με τη πυρηνική συμφωνία του 2015 επί κυβέρνησης Ομπάμα. Εν ολίγοις, ανεξάρτητα από το πόσο αποτελεσματικές θα αποδειχθούν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, το πλουτώνιο του Μπουσέρ παρέχει στο ιρανικό καθεστώς τα μέσα για να κατασκευάσει μια πιθανή "βόμβα στο υπόγειο", αν αποφασίσει να το πράξει.
Για να αποτραπεί κάτι τέτοιο, θα χρειαστούν συγκεκριμένες ενέργειες. Ο Σοκόλσκι υποστηρίζει ότι η πορεία του πλουτωνίου του Ιράν πρέπει να παρακολουθείται στενά μέσω επιτήρησης "σχεδόν σε πραγματικό χρόνο", αντί της τρέχουσας, συγκριτικά περιορισμένης προσέγγισης που εφαρμόζει ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας, ο ελεγκτικός φορέας του ΟΗΕ για τα πυρηνικά. Υποστηρίζει επίσης ότι τα αναλωμένα καύσιμα του Ιράν δεν πρέπει να βρίσκονται στα χέρια των Ιρανών, ώστε οι πυρηνικοί ειδικοί του καθεστώτος να μην διαθέτουν απλώς την πρώτη ύλη που απαιτείται για την ενεργοποίηση μιας διαδρομής πλουτωνίου. Τέλος, αναφέρει ότι τα τρέχοντα σχέδια για περαιτέρω κατασκευές στο Μπουσέρ πρέπει να ματαιωθούν, ώστε το απόθεμα που οι ΗΠΑ πρέπει ακόμη να αντιμετωπίσουν να μην αυξηθεί περαιτέρω.
Είναι μια συμβουλή που αξίζει να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Το ιρανικό καθεστώς έχει καταστήσει απολύτως σαφείς τις πυρηνικές του φιλοδοξίες και έχει διοχετεύσει τεράστιους πόρους σε αυτό το πρόγραμμα τις τελευταίες δεκαετίες. Η λογική, επομένως, υπαγορεύει ότι η αμερικανική πολιτική πρέπει να του στερήσει κάθε δυνατότητα να μετατρέψει αυτές τις φιλοδοξίες σε όπλο – και όχι μόνο την πιο προφανή.
