Της Ελευθερίας Πιπεροπούλου
Οι πρόσφατες αποφάσεις του ΚΥΣΕΑ για μια νέα γενιά εξοπλιστικών προγραμμάτων –από την "Ασπίδα του Αχιλλέα” και τα μη επανδρωμένα συστήματα έως τα μεταγωγικά αεροσκάφη και τις αναβαθμίσεις φρεγατών–επαναφέρουν στο προσκήνιο το μεγάλο στοίχημα της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας: την ουσιαστική συμμετοχή της στα έργα που θα διαμορφώσουν τις Ένοπλες Δυνάμεις της επόμενης δεκαετίας.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο στόχος για εγχώρια βιομηχανική συμμετοχή 25% στα μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα, με βασικό σημαντικό πεδίο εφαρμογής την "Ασπίδα του Αχιλλέα”. Σύμφωνα με τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια, το ποσοστό αυτό μεταφράζεται σε έργο περίπου 700 εκατ. ευρώ για ελληνικές επιχειρήσεις.
Το ερώτημα πλέον είναι ποιες εταιρείες διαθέτουν τις υποδομές, την τεχνογνωσία και τις διεθνείς συνεργασίες ώστε να διεκδικήσουν ρόλο στην αλυσίδα αξίας των νέων προγραμμάτων, αλλά και ποια τμήματα των έργων μπορούν να αναλάβουν.
Η "Ασπίδα του Αχιλλέα" και ο ρόλος της ελληνικής βιομηχανίας
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία αφορά την "Ασπίδα του Αχιλλέα”, το πολυεπίπεδο σύστημα αντιαεροπορικής και αντιβαλλιστικής προστασίας που αποκτά η Ελλάδα, συνολικού ύψους περίπου 3 δισ. ευρώ.
Η χώρα αναμένεται να προμηθευτεί τρία ισραηλινά συστήματα: το Spyder All in One και το David’s Sling της Rafael Advanced Defense Systems, καθώς και το Barak MX της Israel Aerospace Industries (ΙΑΕ), τα οποία θα αποτελέσουν βασικούς πυλώνες της νέας ελληνικής αντιαεροπορικής – αντιβαλλιστικής "ομπρέλας”.
Ωστόσο, η Αθήνα επιδιώκει ένα σημαντικό μέρος του έργου να παραμείνει στην ελληνική βιομηχανική βάση, μέσω συμπράξεων με εγχώριες εταιρείες που μπορούν να συμμετάσχουν σε παραγωγή, υποστήριξη, ολοκλήρωση συστημάτων και υπηρεσίες συντήρησης.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Capital.gr, το επόμενο διάστημα αναμένεται να υπογραφεί η διακρατική συμφωνία με τη SIBAT, τη Διεύθυνση Διεθνούς Αμυντικής Συνεργασίας του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας, διαδικασία που έχει κυρίως τυπικό χαρακτήρα. Στη συνέχεια θα ακολουθήσει η υπογραφή των επιμέρους συμβάσεων με τις ελληνικές επιχειρήσεις που θα συμμετάσχουν στην υλοποίηση του προγράμματος. Εξάλλου, όπως έχει δηλώσει ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, το πρόγραμμα αναμένεται να ολοκληρωθεί σε 35 μήνες.
Οι εταιρείες που μπορούν να διεκδικήσουν ρόλο
Η επίτευξη του στόχου για 25% εγχώρια συμμετοχή στα νέα εξοπλιστικά προγράμματα δεν αφορά μόνο τις παραδοσιακές αμυντικές βιομηχανίες, αλλά ένα ευρύτερο οικοσύστημα επιχειρήσεων που διαθέτουν τεχνογνωσία σε κρίσιμους τεχνολογικούς τομείς.
Στην πρώτη γραμμή βρίσκονται οι επιχειρήσεις που διαθέτουν ήδη παρουσία στον αμυντικό τομέα και έχουν συμμετάσχει σε διεθνή προγράμματα ή συνεργασίες με μεγάλους ομίλους του εξωτερικού.
Η Intracom Defense (IDE), η οποία έχει περάσει στον έλεγχο της IAE, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ελληνικούς παίκτες στα αμυντικά ηλεκτρονικά, τα συστήματα επικοινωνιών και τις τεχνολογίες υψηλής τεχνολογίας, με συμμετοχή σε διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού.
Ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει και η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία (ΕΑΒ), αξιοποιώντας την τεχνογνωσία της στην ανάπτυξη, ολοκλήρωση και υποστήριξη προηγμένων αμυντικών συστημάτων, καθώς και τις συνεργασίες που έχει αναπτύξει με ισραηλινούς ομίλους.
Ενδεικτική είναι η ενσωμάτωση του ελληνικής ανάπτυξης αντι-drone συστήματος "Κένταυρος” της ΕΑΒ στο ισραηλινό σύστημα αεράμυνας Barak MX, ενισχύοντας τη διαλειτουργικότητα μεταξύ ελληνικών και ισραηλινών τεχνολογιών.
Παράλληλα, τα Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα (ΕΑΣ) παραμένουν -μετά και την κοινοπραξία με τον Czechoslovak Group (CSG)- ένας από τους βασικούς εγχώριους βιομηχανικούς φορείς στον τομέα των πυρομαχικών και των αμυντικών υλικών.
Στο νέο αμυντικό οικοσύστημα εισέρχονται επίσης εταιρείες που τα τελευταία χρόνια έχουν επενδύσει σημαντικά στην ανάπτυξη αμυντικών δυνατοτήτων ή στην επέκταση σε έργα διπλής χρήσης.
Η Metlen έχει ενισχύσει την παρουσία της στον αμυντικό τομέα, διαμορφώνοντας στον Βόλο ένα σύγχρονο, καθετοποιημένο αμυντικό βιομηχανικό οικοσύστημα. Κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους, η M Technologies του ομίλου συνέχισε να υλοποιεί τη στρατηγική ανάπτυξής της, ενισχύοντας το βιομηχανικό της αποτύπωμα και διευρύνοντας την παρουσία της στη δραστηριότητα της άμυνας.
Σημαντικά ορόσημα της περιόδου αποτέλεσαν τα εγκαίνια δύο νέων παραγωγικών μονάδων (Εργοστάσια 3 και 4) στο Volos Defence Hub νωρίτερα από τον αρχικό προγραμματισμό.
Παράλληλα, η M Technologies διεύρυνε τις δραστηριότητές της στους τομείς των χερσαίων και ναυτικών αμυντικών συστημάτων, με ιδιαίτερη έμφαση στα προγράμματα αεράμυνας, ενώ εμβάθυνε τις συνεργασίες της με κορυφαίους διεθνείς κατασκευαστές αμυντικού εξοπλισμού (OEMs).
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και εταιρείες τεχνολογίας, όπως η Scytalys του EFA GROUP, με εξειδίκευση στα συστήματα διαλειτουργικότητας και διοίκησης και ελέγχου (C4I).
Στο κάδρο των πιθανών συνεργασιών βρίσκονται επίσης εταιρείες όπως οι Miltech και Akmon, καθώς και η ΓΕΚ Τέρνα σε έργα κατασκευής υποδομών και τεχνικής υποστήριξης.
Οι κρίσιμες συνεργασίες που διαμορφώνουν το νέο τοπίο
Καθοριστικό ρόλο στην προσπάθεια ενίσχυσης της ελληνικής συμμετοχής αναμένεται να διαδραματίσουν οι βιομηχανικές συνεργασίες με μεγάλους διεθνείς ομίλους άμυνας και τεχνολογίας.
Η ισραηλινή IAI, πέρα από την εξαγορά της Intracom Defense έχει ήδη προχωρήσει στην υπογραφή μνημονίων συνεργασίας με την ΕΑΒ, τα ΕΑΣ και τη Miltech, δημιουργώντας ένα δίκτυο πιθανών συνεργειών γύρω από τα νέα εξοπλιστικά προγράμματα.
Ενδεικτική των δυνατοτήτων που δημιουργούνται είναι και η συμφωνία μεταξύ της ΕΑΒ και της ELTA Systems, θυγατρικής της IAI, για την παραγωγή του υποβρύχιου μη επανδρωμένου οχήματος (UUV) "Blue Whale”.
Σημαντική δυναμική αναπτύσσεται και γύρω από τη συνεργασία της ΓΕΚ Τέρνα με τη Rheinmetall, η οποία στοχεύει στη δημιουργία ολοκληρωμένων αμυντικών λύσεων και στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγικής βάσης. Παράλληλα, η Rheinmetall έχει υπογράψει μνημόνιο κατανόησης (MoU) με την ΕΛΒΟ, η οποία επίσης έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για συμμετοχή στην "Ασπίδα του Αχιλλέα”.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συμφωνία της ΓΕΚ Τέρνα με την Airbus, με στόχο την ανάπτυξη ολοκληρωμένων λύσεων στην Ελλάδα σε τομείς όπως οι στρατιωτικές δορυφορικές επικοινωνίες και η ανθεκτικότητα κρίσιμων υποδομών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η στρατηγική συνεργασία που ανακοίνωσε τον Απρίλιο του 2025 η Metlen με την KNDS France για την παραγωγή του τροχοφόρου τεθωρακισμένου οχήματος VBCI PHILOCTETES®. Η συμφωνία αποτέλεσε σημαντικό ορόσημο για την ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία, καθώς πρόκειται για την πρώτη φορά που η KNDS France, ένας από τους κορυφαίους ευρωπαϊκούς ομίλους στα συστήματα χερσαίας άμυνας, προχωρά σε τόσο εκτεταμένη συνεργασία στον τομέα των τεθωρακισμένων οχημάτων 8x8.
Τα προγράμματα που ανοίγουν χώρο για την ελληνική βιομηχανία
Η "Ασπίδα του Αχιλλέα” αποτελεί, πάντως, μόνο ένα μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού. Το πρόγραμμα εντάσσεται στον Μακροπρόθεσμο Προγραμματισμό Αμυντικών Εξοπλισμών (ΜΠΑΕ), ο οποίος εκτείνεται σε ορίζοντα 12 ετών και συνολικά ξεπερνά τα 25 δισ. ευρώ, δημιουργώντας ένα μεγάλο πεδίο δυνητικών έργων για την ελληνική βιομηχανία.
Πέρα από την "Ασπίδα του Αχιλλέα”, μια σειρά από επιμέρους εξοπλιστικά προγράμματα που εγκρίθηκαν από το πρόσφατο ΚΥΣΕΑ δημιουργούν νέες ευκαιρίες συμμετοχής για ελληνικές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα σε τομείς όπως τα μη επανδρωμένα συστήματα, η νυχτερινή όραση, η αεροπορική υποστήριξη και οι ναυπηγικές εργασίες.
Στον τομέα των drones, το ΚΥΣΕΑ ενέκρινε την προμήθεια δέκα επιπλέον συστημάτων V-BAT της αμερικανικής Shield AI. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα συνδέεται άμεσα με την ελληνική αμυντική βιομηχανία, καθώς η αμερικανική εταιρεία έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη συνεργασιών στην Ελλάδα, την οποία αντιμετωπίζει ως στρατηγικό εταίρο για την επέκταση των αυτόνομων αμυντικών της τεχνολογιών στην Ευρώπη.
Στο πλαίσιο αυτό, η Shield AI έχει υπογράψει στρατηγική συμφωνία με την ελληνική ALTUS LSA για την ενσωμάτωση του ελληνικού συστήματος KMB Hunter στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη V-BAT, ενώ αντίστοιχα η Shield AI έχει προχωρήσει σε στρατηγική συνεργασία με το EFA GROUP για την ανάπτυξη και προώθηση λύσεων αυτόνομων αμυντικών συστημάτων.
Παράλληλα, η Shield AI εξετάζει την περαιτέρω ενίσχυση της παρουσίας της στην Ελλάδα, ενώ όπως έχει αναφέρει στο Forbes Greece ο James Lythgoe, Regional Director της Shield AI για την Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, η εταιρεία αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο η χώρα μας να συμμετάσχει στο ευρύτερο οικοσύστημα ανάπτυξης και υποστήριξης νέων αυτόνομων πλατφορμών, όπως το X-BAT.
Σημαντικές προοπτικές δημιουργούνται και στον τομέα των συστημάτων νυχτερινής όρασης. Ο Ελληνικός Στρατός αναμένεται να εξοπλιστεί με νέες διόπτρες νυχτερινής παρατήρησης, οι οποίες θα διαθέτουν δυνατότητα μετάδοσης εικόνας στα κέντρα επιχειρήσεων. Στον συγκεκριμένο τομέα ισχυρή θέση διεθνώς έχει η Theon International, η οποία, υπό την ηγεσία του Κρίστιαν Χατζημηνά, έχει αναπτύξει σημαντικό εξαγωγικό αποτύπωμα, έχοντας εξασφαλίσει συμβάσεις με ένοπλες δυνάμεις σε πολλές χώρες
Στον αεροπορικό τομέα, η προμήθεια των τριών νέων μεταγωγικών αεροσκαφών C-390 Millennium δημιουργεί επίσης πεδίο συμμετοχής για την ελληνική βιομηχανία, με την ΕΑΒ να αναμένεται να αναλάβει σημαντικό μέρος των εργασιών συντήρησης και υποστήριξης των αεροσκαφών.
Στον ναυπηγικό τομέα, σημαντικές ευκαιρίες για την ελληνική βιομηχανία δημιουργούν τα προγράμματα του Πολεμικού Ναυτικού. Στο πλαίσιο της απόφασης του ΚΥΣΕΑ για την απόκτηση δέκα υποβρύχιων οχημάτων ειδικών επιχειρήσεων, τα οκτώ από τα δέκα συστήματα προβλέπεται να κατασκευαστούν στην Ελλάδα, στα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, ενισχύοντας τον ρόλο τους ως βασικού κόμβου υλοποίησης αμυντικών έργων.
Παράλληλα, στα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά αναμένεται να πραγματοποιηθεί και ο εκσυγχρονισμός των φρεγατών MEKO, ένα από τα σημαντικότερα προγράμματα αναβάθμισης του Πολεμικού Ναυτικού, συνολικού ύψους περίπου 290 εκατ. ευρώ. Το πρόγραμμα αφορά τις τέσσερις φρεγάτες κλάσης "Ύδρα”, "Σπέτσαι”, "Ψαρά” και "Σαλαμίς” και περιλαμβάνει την αναβάθμιση κρίσιμων συστημάτων τους, με στόχο την παράταση του επιχειρησιακού τους χρόνου και τη βελτίωση των δυνατοτήτων τους.
Στο πλαίσιο του έργου, τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά έχουν αναλάβει εργασίες υποστήριξης και αναβάθμισης των πλοίων, μέσω σύμβασης ύψους περίπου 19 εκατ. ευρώ, ενώ σημαντικό ρόλο στον τεχνολογικό πυρήνα του εκσυγχρονισμού έχουν η Thales Nederland και η ελληνική SSMART Hellas, με αντικείμενο την ενσωμάτωση νέων συστημάτων μάχης και ηλεκτρονικών λύσεων στις φρεγάτες. Να σημειωθεί ότι, πρόσφατα, ανακοινώθηκε η εξαγορά της SSMART Hellas από τον EFA Group -σε μια κίνηση που αναμένεται να ενισχύσει το τεχνολογικό αποτύπωμα του ομίλου στον χώρο των αμυντικών ηλεκτρονικών, των συστημάτων radar, της ανάπτυξης λογισμικού και της ολοκλήρωσης σύνθετων συστημάτων σε ναυτικές πλατφόρμες.
Παράλληλα, το ΚΥΣΕΑ ενέκρινε την απόκτηση ενός επιπλέον συστήματος μη επανδρωμένων αεροχημάτων HERON 1. Η συγκεκριμένη κατεύθυνση δημιουργεί ένα νέο πεδίο δραστηριότητας για την εγχώρια αμυντική βιομηχανία, καθώς ανοίγει τον δρόμο για ανάπτυξη τεχνογνωσίας στην ολοκλήρωση οπλισμένων μη επανδρωμένων πλατφορμών.
Το εύρος των προγραμμάτων δείχνει ότι η στόχευση του 25% δεν περιορίζεται στην κατασκευή εξαρτημάτων ή στην υποστήριξη υφιστάμενων συστημάτων, αλλά αφορά τη δημιουργία ενός ευρύτερου παραγωγικού οικοσυστήματος που θα συνδέει την ελληνική βιομηχανία με διεθνείς αλυσίδες άμυνας και τεχνολογίας.
Η άμυνα ως μέρος της νέας βιομηχανικής στρατηγικής
Η ενίσχυση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας δεν αποτελεί πλέον μια μεμονωμένη επιλογή που συνδέεται μόνο με τις ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια επανατοποθέτησης της Ελλάδας στις ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής και τεχνολογίας.
Το νέο σχέδιο για τη βιομηχανία που παρουσιάστηκε την περασμένη εβδομάδα στη συνεδρίαση της Κυβερνητικής Επιτροπής Βιομηχανίας θέτει ως κεντρικό στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικής βάσης της ελληνικής μεταποίησης, αναδεικνύοντας την άμυνα ως έναν από τους στρατηγικούς κλάδους για τα επόμενα χρόνια.
Ο σχεδιασμός χωρίζει τις προτεραιότητες σε δύο επίπεδα. Από τη μία πλευρά, βρίσκονται κλάδοι στους οποίους ήδη καταγράφεται σημαντική επενδυτική δραστηριότητα, όπως η βιομηχανία τροφίμων, η μεταλλουργία, τα δομικά υλικά και τα logistics. Από την άλλη, αναδεικνύονται τομείς με αυξημένη γεωπολιτική και τεχνολογική σημασία, όπως η φαρμακοβιομηχανία, η αμυντική βιομηχανία, τα ναυπηγεία, οι κρίσιμες πρώτες ύλες, οι τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα (CCS), αλλά και οι ημιαγωγοί.
Ειδικά στον αμυντικό τομέα, η στόχευση είναι η Ελλάδα να περάσει από το μοντέλο του απλού αγοραστή οπλικών συστημάτων στη δημιουργία παραγωγικών δυνατοτήτων που θα επιτρέψουν τη συμμετοχή της σε διεθνείς αλυσίδες αξίας. Η απαίτηση για 25% εγχώρια βιομηχανική συμμετοχή στα νέα εξοπλιστικά προγράμματα αποτελεί βασικό εργαλείο αυτής της μετάβασης, καθώς συνδέει τις αμυντικές δαπάνες με επενδύσεις σε τεχνολογία, ανθρώπινο δυναμικό και παραγωγικές υποδομές.
Στο πλαίσιο αυτό, τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία και τα καθεστώτα του Αναπτυξιακού Νόμου αναμένεται να κατευθυνθούν σε τομείς με υψηλή προστιθέμενη αξία, όπως η μεταποίηση, η έρευνα και ανάπτυξη (R&D), η τεχνητή νοημοσύνη, τα logistics, η άμυνα και η αεροναυπηγική.
Η επιδίωξη είναι η δημιουργία νέου παραγωγικού κεφαλαίου με τεχνολογικό βάθος και εξαγωγικό προσανατολισμό, ώστε η Ελλάδα να μην περιορίζεται στην κατανάλωση τεχνολογιών που αναπτύσσονται αλλού, αλλά να αποκτήσει ενεργότερο ρόλο στην ανάπτυξη και παραγωγή τους.
Υπό αυτό το πρίσμα, τα μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα λειτουργούν ως καταλύτης για μια ευρύτερη βιομηχανική ανασύνταξη, όπου η άμυνα, η υψηλή τεχνολογία και η μεταποίηση συγκλίνουν σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο.
