Από την Ξανθή Γούναρη
Η ελληνική αγορά οργανωµένου λιανεµπορίου τροφίµων εισέρχεται σε µια περίοδο σταδιακής αλλά βαθιάς ανακατανοµής ισχύος, µε τον συνολικό τζίρο των σούπερ-µάρκετ να αναµένεται φέτος να ξεπεράσει τα 17 δισ. ευρώ. Η εικόνα του σούπερ-µάρκετ ως σταθερού και προβλέψιµου σηµείου καθηµερινών αγορών µεταβάλλεται, καθώς το περιβάλλον επανακαθορίζεται από τέσσερις παράλληλες δυνάµεις: την επιµονή των τιµών σε υψηλά επίπεδα, που ενισχύεται από τις πιέσεις της κλιµατικής κρίσης στην αγροτική παραγωγή και την εφοδιαστική αλυσίδα, την ωρίµανση της τεχνολογίας, τη µετατόπιση των καταναλωτικών προτύπων και τη διαρκή αύξηση του λειτουργικού κόστους.
Μέχρι το 2030 το κατάστηµα τροφίµων παραµένει στο κέντρο της αγοράς, αλλά αποκτά διαφορετικό ρόλο. Από σηµείο πώλησης εξελίσσεται σε σηµείο εξυπηρέτησης, δεδοµένων και καθηµερινών υπηρεσιών.
Δυο καταναλωτικά προφίλ στην ίδια αγορά
Η πρώτη µεγάλη µετατόπιση αφορά τη δοµή της ζήτησης. Η αγορά σταθεροποιείται γύρω από δύο βασικά καταναλωτικά προφίλ.
Το πρώτο κινείται µε έντονη ευαισθησία στην τιµή. Αναζητά προσφορές, αξιοποιεί προγράµµατα πιστότητας, στρέφεται συστηµατικά σε ιδιωτική ετικέτα και οργανώνει πιο αυστηρά το εβδοµαδιαίο καλάθι του.
Το δεύτερο προφίλ δίνει βάρος στην ευκολία και στην ποιότητα. Επιλέγει έτοιµα γεύµατα, φρέσκα προϊόντα υψηλής αξίας, τοπικές και βιολογικές σειρές και πληρώνει για υπηρεσίες που µειώνουν τον χρόνο παραµονής στο κατάστηµα ή στην κουζίνα.
Η πρόκληση για τις αλυσίδες δεν θα είναι να επιλέξουν ποια από τις δύο οµάδες θα εξυπηρετήσουν, αλλά να ικανοποιήσουν και τις δύο ταυτόχρονα. Οι ανταγωνιστικές καθηµερινές τιµές θα παραµένουν το βασικό εργαλείο προσέλκυσης πελατών, όµως η διαφοροποίηση θα προκύπτει όλο και περισσότερο από την ποιότητα, την ευκολία, την εξατοµίκευση και τη συνολική εµπειρία αγορών.
Η τεχνητή νοηµοσύνη στην καθηµερινή λειτουργία
Η τεχνητή νοηµοσύνη περνά από τα πιλοτικά έργα στη λειτουργική ραχοκοκαλιά των αλυσίδων. Οι προβλέψεις ζήτησης, η διαχείριση αποθεµάτων, ο ανεφοδιασµός και η τιµολόγηση βασίζονται όλο και περισσότερο σε αλγοριθµικά συστήµατα. Το πρόγραµµα πιστότητας µετατρέπεται σε µηχανισµό εξατοµικευµένων προτάσεων. Το ίδιο κατάστηµα εµφανίζει διαφορετική εµπορική εικόνα σε κάθε πελάτη, ανάλογα µε τη συµπεριφορά του.
Το φυσικό κατάστηµα κόµβος εµπειρίας
Το φυσικό κατάστηµα παραµένει ο βασικός όγκος των πωλήσεων, αλλά αλλάζει λειτουργία. Η έµφαση µετακινείται από τη συσσώρευση προϊόντων στην εµπειρία αγορών. Περισσότερος χώρος δίνεται σε φρέσκα προϊόντα, γαστρονοµικές προτάσεις, τοπικούς παραγωγούς και δοκιµές προϊόντων. Παράλληλα αναπτύσσονται µικρότερα καταστήµατα γειτονιάς για γρήγορες καθηµερινές αγορές.
Έτοιµα γεύµατα και convenience η νεα κατηγορία - πυλώνας
Η κατηγορία των έτοιµων γευµάτων αποκτά σταθερή θέση στον τζίρο των αλυσίδων. Η άνοδος των µονοπρόσωπων νοικοκυριών και η αύξηση της ζήτησης για γρήγορες λύσεις οδηγούν σε επενδύσεις σε κουζίνες, φρέσκες παρασκευές και διεύρυνση των deli τµηµάτων.
Το σούπερ-µάρκετ θα ανταγωνίζεται πλέον ευθέως τις πλατφόρµες delivery, τις αλυσίδες γρήγορης εστίασης και τα µικρά εστιατόρια.
Το online grocery σταθεροποιείται
Το ηλεκτρονικό εµπόριο τροφίµων αναπτύσσεται µε σταθερό ρυθµό και ενσωµατώνεται σταδιακά στην καθηµερινή αγοραστική συµπεριφορά των καταναλωτών. Το µερίδιό του, που προσεγγίζει πλέον το 3,4% του συνολικού τζίρου, καταγράφει ισχυρότερη διείσδυση σε κατηγορίες που βασίζονται στον προγραµµατισµό, όπως προϊόντα καθαρισµού, βρεφικά είδη και συσκευασίες ποτών.
Σε αυτό το πλαίσιο, µοντέλα όπως το click & collect, οι ταχείες παραδόσεις, οι επαναλαµβανόµενες παραγγελίες και τα συνδροµητικά σχήµατα δηµιουργούν ένα υβριδικό περιβάλλον λιανικής, όπου τα όρια µεταξύ φυσικού και ψηφιακού καναλιού σταδιακά υποχωρούν. Ο καταναλωτής δεν µετακινείται πλέον µεταξύ δύο διακριτών κόσµων αγορών, αλλά χρησιµοποιεί ένα ενιαίο σύστηµα εξυπηρέτησης, ανάλογα µε τη στιγµή και την ανάγκη.
Ο τουρισµός ως προσθετός επιταχυντής ζήτησης
Πέρα από τις δοµικές δυνάµεις που αναδιαµορφώνουν τη λιανική, ολοένα πιο σηµαντικό ρόλο αποκτά η συνεισφορά του εισαγόµενου τουρισµού στον τζίρο των σούπερ-µάρκετ. Πρόκειται για έναν παράγοντα που µέχρι πρόσφατα υποτιµήθηκε, αλλά εξελίσσεται σε σταθερό επιταχυντή ανάπτυξης, ιδιαίτερα σε τουριστικές περιοχές και νησιωτικούς προορισµούς, όπου η κατανάλωση ενισχύεται έντονα κατά τους θερινούς µήνες.
Η ιδιωτική ετικέτα ανεβαίνει κατηγορία
Τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας περνούν σε νέο στάδιο. Δεν περιορίζονται στην τιµή, αλλά επεκτείνονται σε premium σειρές, βιολογικά προϊόντα και εξειδικευµένες διατροφικές κατηγορίες. Οι αλυσίδες αποκτούν µεγαλύτερο έλεγχο στο προϊόν και ενισχύουν τη διαφοροποίησή τους απέναντι στον προµηθευτικό κλάδο.
Συγκέντρωση δυνάµεων στην αγορά
Η ανάγκη για υψηλές επενδύσεις σε τεχνολογία, logistics και ψηφιακές υποδοµές οδηγεί τον κλάδο σε νέα φάση συγκέντρωσης. Οι µικρότερες ή µεσαίες αλυσίδες πιέζονται από το κόστος κλίµακας και τη δυσκολία χρηµατοδότησης των απαραίτητων µετασχηµατισµών.
Το αποτέλεσµα είναι µια αγορά µε λιγότερους και µεγαλύτερους παίκτες. Οι εξαγορές και οι στρατηγικές συγχωνεύσεις ενισχύονται τόσο στο επίπεδο των σούπερ-µάρκετ όσο και σε κρίσιµες υποδοµές όπως αποθήκες και δίκτυα διανοµής. Παράλληλα, αναπτύσσονται σχήµατα συνεργασίας που επιτρέπουν κοινές επενδύσεις σε τεχνολογία και εφοδιαστική αλυσίδα, µειώνοντας το σταθερό κόστος ανά εταιρεία.
Η βιωσιµότητα µετατρέπεται σε ανταγωνιστικό πλεονέκτηµα
Η ενεργειακή κατανάλωση, οι απώλειες τροφίµων και οι συσκευασίες µπαίνουν στο επίκεντρο της οικονοµικής διαχείρισης, καθώς επηρεάζουν πλέον άµεσα το συνολικό κόστος λειτουργίας των αλυσίδων και τη δοµή των επενδυτικών αποφάσεων. Η βιωσιµότητα συνδέεται όλο και πιο στενά µε την κερδοφορία, µέσα από τη µείωση κόστους, τη βελτιστοποίηση διαδικασιών και τη συµµόρφωση µε τις αυστηρότερες ευρωπαϊκές απαιτήσεις, µετατρεπόµενη από λειτουργική επιλογή σε βασικό παράγοντα ανταγωνιστικότητας.
Προµηθευτές και λιανεµπόριο σε κοινό σχεδιασµό
Η σχέση µεταξύ βιοµηχανίας τροφίµων και οργανωµένου λιανεµπορίου µετακινείται από το µοντέλο της απλής συναλλαγής σε ένα µοντέλο κοινής διαχείρισης δεδοµένων και σχεδιασµού. Η πρόβλεψη ζήτησης, η παραγωγή και η τροφοδοσία των καταστηµάτων αρχίζουν να συντονίζονται σε πραγµατικό χρόνο, µε βάση κοινές πλατφόρµες πληροφόρησης.
Αυτός ο πιο στενός συντονισµός µειώνει τις αστοχίες στην αλυσίδα εφοδιασµού, περιορίζει τις ελλείψεις και τα πλεονάζοντα αποθέµατα και βελτιώνει τη συνολική αποδοτικότητα. Στην πράξη, προµηθευτές και αλυσίδες λειτουργούν όλο και περισσότερο ως ενιαίο οικοσύστηµα, όπου η ταχύτητα αντίδρασης στην αγορά γίνεται κοινός στόχος και για τις δύο πλευρές.
Πλατφόρµα υπηρεσιών
Ίσως η σηµαντικότερη αλλαγή να µην αφορά τα προϊόντα, αλλά τον ίδιο τον ρόλο του καταστήµατος.
Το σούπερ-µάρκετ του 2030 θα προσφέρει πολύ περισσότερα από τρόφιµα. Έτοιµο φαγητό, σηµεία παραλαβής δεµάτων, υπηρεσίες πληρωµών, lockers για ηλεκτρονικές αγορές, ακόµα και νέες υπηρεσίες ευεξίας ή υγείας θα ενταχθούν σταδιακά στην καθηµερινή λειτουργία των καταστηµάτων.
Στόχος θα είναι η αύξηση της επισκεψιµότητας, η ενίσχυση της σχέσης µε τον πελάτη και η δηµιουργία πολλαπλών πηγών εσόδων πέρα από το παραδοσιακό καλάθι αγορών.
Μια αγορά που αλλάζει χωρις θόρυβο
Οι αλλαγές στο οργανωµένο λιανεµπόριο τροφίµων δεν έρχονται µε απότοµες τοµές. Εµφανίζονται σταδιακά µέσα από επενδύσεις, αλλαγές συµπεριφοράς και τεχνολογική ενσωµάτωση.
Το 2030 θα βρει την αγορά πιο συγκεντρωµένη, πιο τεχνολογικά ώριµη και πιο πολυεπίπεδη. Η ανταγωνιστικότητα θα καθορίζεται από την ικανότητα διαχείρισης κόστους, δεδοµένων και εµπειρίας πελάτη στο ίδιο περιβάλλον.
