Του Robert Rapier
Οι περισσότεροι αναλυτές του ενεργειακού τομέα θα εκπλήσσονταν αν ήξεραν τον Φεβρουάριο ότι, περίπου τρεις μήνες μετά το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, το πετρέλαιο θα διαπραγματευόταν λίγο πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Προσωπικά περίμενα οι τιμές να έχουν ανέβει σε υψηλότερα επίπεδα έως τώρα. Η απλή λογική δεν άφηνε αμφιβολίες: αν αφαιρέσεις τόσο μεγάλο μέρος της προσφοράς από την αγορά, οι τιμές θα αντιδράσουν γρήγορα και αποφασιστικά.
Ναι μεν οι τιμές του πετρελαίου έχουν σημειώσει μεγάλη άνοδο, όμως παραμένουν κάτω από τα επίπεδα που είδαμε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 ή τα ιστορικά υψηλά που καταγράφηκαν λίγο πριν την οικονομική κρίση του 2008–2009.
Ναι, οι τιμές του πετρελαίου έχουν ενισχυθεί αλλά όχι στα 150 δολάρια το βαρέλι που περίμεναν πολλοί. Παρατηρώντας το φαινόμενο καταλαβαίνει κάποιος ότι η αγορά έχει απορροφήσει το σοκ. Αλλά αυτή η ερμηνεία ενδέχεται να συγχέει την ανθεκτικότητα με την καθυστέρηση...
Τα "κρυφά αμορτισέρ" της αγοράς
Η αγορά πετρελαίου δεν αντέδρασε πιο έντονα στο κλείσιμο του Ορμούζ για έναν πολύ απλό λόγο: ο κόσμος μπήκε σε αυτή την κρίση με περισσότερα αποθέματα από ό,τι εκτιμούσαν πολλοί αναλυτές. Αυτά τα βαρέλια έχουν λειτουργήσει ως "αμορτισέρ". Δεν διορθώνουν το πρόβλημα, αλλά το καθυστερούν.
Τα παγκόσμια εμπορικά αποθέματα μειώνονται εδώ και εβδομάδες. Τα αποθέματα των χωρών του ΟΟΣΑ βρίσκονται πλέον κάτω από τον μέσο όρο της τελευταίας 5ετίας, ενώ ανεξάρτητοι φορείς όπως η Vortexa και η Kpler καταγράφουν επίσης σταθερή μείωση στις αποθήκες πλωτών δεξαμενών. Τίποτα από όλα αυτά δεν μοιάζει δραματικό σε ένα διάγραμμα. Οι μειώσεις είναι ομαλές και οι τιμές έχουν αυξηθεί, αλλά όχι με ιλιγγιώδη ρυθμό. Το σύστημα φαίνεται να αντεπεξέρχεται.
Ωστόσο, δεν πρόκειται για στρατηγικά αποθέματα, αλλά για λειτουργικά, δηλαδή τον ελάχιστο όγκο που απαιτείται για την ομαλή λειτουργία των διυλιστηρίων και των αγωγών. Μόλις τα αποθέματα υποχωρήσουν κάτω από τα λειτουργικά όρια, το σύστημα χάνει την ευελιξία του. Οι διυλιστές έχουν λιγότερες επιλογές όσον αφορά το αργό. Η ανάμειξη γίνεται πιο δύσκολη. Μικρές διαταραχές που προηγουμένως απορροφούνταν αρχίζουν να γίνονται πιο σημαντικές.
Η φάση της μείωσης των αποθεμάτων κυλά... ήσυχα, επειδή τα στοιχεία ανακοινώνονται μία φορά την εβδομάδα, ενώ οι συνέπειες θα εμφανιστούν αργότερα, όταν το σύστημα εξαντλήσει το περιθώριο ελιγμών του. Όσο περισσότερο μειώνονται τα αποθέματα, τόσο πιο χρονοβόρα και δύσκολη θα είναι η ανάκαμψη, επειδή τα βαρέλια που χρησιμοποιήθηκαν για να αμβλύνουν το σοκ θα πρέπει να αναπληρωθούν.
Η εφεδρική παραγωγική ικανότητα δεν είναι δίχτυ ασφαλείας
Ένας ακόμη λόγος που έχει εμποδίσει την εκτόξευση των τιμών είναι η αντίληψη ότι ο OPEC διαθέτει ακόμη εφεδρική παραγωγική ικανότητα.
Στη θεωρία, αυτό είναι αλήθεια. Η Σαουδική Αραβία και ακόμη μερικοί παραγωγοί έχουν τη δυνατότητα να αυξήσουν την παραγωγή τους. Στην πράξη, όμως, η εφεδρική παραγωγική ικανότητα δεν μπορεί να αναπληρώσει στο 100% την απώλεια προσφοράς από τον Περσικό Κόλπο.
Πρώτον, όλα τα βαρέλια πετρελαίου δεν μπορούν να αντικατασταθούν. Οι διαφορές στην ποιότητα του αργού πετρελαίου επηρεάζουν τις διαμορφώσεις των διυλιστηρίων. Δεύτερον, η αύξηση της παραγωγής δεν είναι άμεση. Ακόμη και όταν υπάρχει διαθέσιμη παραγωγική ικανότητα, για να αποδώσει στην πράξη χρειάζεται χρόνος και συντονισμός.
Και το πιο σημαντικό, η εφεδρική παραγωγική ικανότητα είναι περιορισμένη. Η χρήση της για την αντιστάθμιση μιας σημαντικής διαταραχής μειώνει το περιθώριο σφάλματος του συστήματος. Μόλις εξαντληθεί αυτό το απόθεμα ασφαλείας, η αγορά γίνεται πολύ πιο ευαίσθητη σε οποιοδήποτε νέο σοκ.
Έτσι, ενώ η εφεδρική παραγωγική ικανότητα έχει συμβάλει στη σταθεροποίηση των τιμών βραχυπρόθεσμα, δεν αποκαθιστά την ανισορροπία.
Η ζήτηση έχει βοηθήσει
Η ζήτηση έχει συνδράμει επίσης στη συγκράτηση των τιμών.
Οι υψηλότερες τιμές ασφαλώς και περιοριόζουν τη ζήτηση. Οι καταναλωτές οδηγούν λιγότερο. Οι αεροπορικές εταιρείες αντισταθμίζουν τον κίνδυνο ή μειώνουν τα δρομολόγια. Οι βιομηχανίες αναζητούν τρόπους για να βελτιώσουν την αποδοτικότητα. Στις αναδυόμενες αγορές, η κατανάλωση καυσίμων είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στις αυξήσεις των τιμών.
Στο μεταξύ, η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη ήταν άνιση. Αυτό έχει μετριάσει τη ζήτηση ακριβώς όσο χρειάζεται για να αντισταθμίσει μέρος του σοκ στην προσφορά.
Αλλά δεν πρόκειται για διαρθρωτική μείωση της ζήτησης. Είναι μια προσωρινή χαλάρωση στα όρια. Εάν η οικονομική δραστηριότητα ενισχυθεί, ή εάν οι καταναλωτές απλώς προσαρμοστούν στις υψηλότερες τιμές, η ζήτηση μπορεί να επανέλθει γρήγορα στα προηγούμενα επίπεδα.
Όταν συμβεί αυτό, τα αποθέματα που κρατούν προς το παρόν συμπαγές το σύστημα θα δεχθούν ακόμη μεγαλύτερες πιέσεις.
Ένα σύστημα που λειτουργεί με δανεικό χρόνο
Στην ουσία, η αγορά δεν έχει επιλύσει το πρόβλημα που δημιουργήθηκε από τον αποκλεισμό του Ορμούζ. Απλώς έχει αναβάλει τις συνέπειες.
Χρηματοδοτούμε τη διαταραχή στην εφοδιαστική αλυσίδα με αποθέματα πετρελαίου, εφεδρική παραγωγική ικανότητα και σταδιακές προσαρμογές της ζήτησης. Αυτά τα εργαλεία είναι περιορισμένα. Σχεδιάστηκαν για να αμβλύνουν βραχυπρόθεσμες διαταραχές, όχι για να αντικαταστήσουν επ’ αόριστον μια σημαντική αρτηρία του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Γι' αυτό και το τρέχον επίπεδο τιμών μπορεί να είναι παραπλανητικό. Αποτυπώνει την ικανότητα του συστήματος να απορροφά το αρχικό σοκ, όχι την ικανότητά του να διατηρήσει αυτή την ισορροπία με την πάροδο του χρόνου.
Αν η διαταραχή επιμείνει, οι αριθμοί θα είναι όλο και πιο αμείλικτοι.
Από εδώ και πέρα υπάρχουν δύο κύριοι δρόμοι.
Ο πρώτος είναι να λυθεί το ζήτημα. Αν το Στενό ανοίξει ξανά ή οι ροές αποκατασταθούν εν μέρει, το σύστημα μπορεί να αρχίσει να ανασυγκροτεί τα αποθέματα και να ομαλοποιείται. Σε αυτό το σενάριο, οι τιμές ενδέχεται να σταθεροποιηθούν ή ακόμη και να υποχωρήσουν από τα τρέχοντα επίπεδα, αλλά η επιστροφή στις προπολεμικές τιμές είναι απίθανη στο άμεσο μέλλον.
Ο δεύτερος δρόμος είναι να συνεχιστεί η ίδια κατάσταση. Αν η διακοπή παραταθεί, τα αποθέματα θα συνεχίσουν να μειώνονται, η εφεδρική παραγωγική ικανότητα θα εξαντληθεί περαιτέρω και το περιθώριο λάθους θα εξαφανιστεί. Σε κάποιο σημείο, η αγορά θα αναγκαστεί να αναπροσαρμόσει τις τιμές της εναπομείνασας προσφοράς με πιο επιθετικό τρόπο.
Τότε η πορεία προς τα 150 δολάρια το βαρέλι θα είναι πολύ πιο πιθανό σενάριο. Όχι επειδή έχει συμβεί κάτι καινούργιο, αλλά επειδή τα αποθέματα ασφαλείας έχουν εξαντληθεί.
Το γεγονός ότι το πετρέλαιο δεν έχει φτάσει τα 150 δολάρια το βαρέλι μετά από τρεις μήνες διαταραχής στην προσφορά σημαίνει ότι η αγορά είχε μεγαλύτερη βραχυπρόθεσμη ευελιξία από ό,τι πολλοί περίμεναν. Όμως, η ευελιξία δεν είναι το ίδιο με τη μονιμότητα.
Η τρέχουσα ισορροπία διατηρείται με την άντληση πόρων που δεν μπορούν να αναπληρωθούν γρήγορα. Όσο αυτοί οι πόροι μειώνονται, το σύστημα γίνεται όλο και πιο εύθραυστο.
Η μη βίαιη αύξηση των τιμών θα πρέπει να θεωρηθεί προειδοποίηση ότι η διαδικασία προσαρμογής βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
