Της Ξανθής Γούναρη
Η φράση του Ιταλού μαρξιστή Antonio Gramsci ότι "η υπερβολική ανησυχία οδηγεί σε ακινησία" βρίσκει απρόσμενη εφαρμογή στο σύγχρονο λιανεμπόριο. Σε μια περίοδο αυξημένων λειτουργικών δαπανών, πληθωριστικών πιέσεων και ταχύτατων αλλαγών στις καταναλωτικές συνήθειες, οι μεγάλες αλυσίδες επιλέγουν τη δράση αντί της αδράνειας, προχωρώντας σε ένα στρατηγικό reset των δικτύων τους.
"Αν παραμείνεις ακίνητος, μάλλον αυτή τη στιγμή θα υποθηκεύσεις το μέλλον σου", τόνισε ο διευθύνων σύμβουλος της Fourlis, Γιάννης Βασιλάκος, αποτυπώνοντας τη νέα φιλοσοφία του κλάδου.
Από την επέκταση στο "retail pruning”
Στο νέο αυτό περιβάλλον το κέντρο βάρους μετατοπίζεται από το "περισσότερα καταστήματα" στο "καλύτερα καταστήματα", με τις αλυσίδες να επανεξετάζουν το χαρτοφυλάκιο των φυσικών τους σημείων με βάση τον συνδυασμό πωλήσεων, λειτουργικής κερδοφορίας, κόστους μίσθωσης και αναπτυξιακών προοπτικών της περιοχής.
Εξ ου και το κλείσιμο καταστημάτων δεν θεωρείται πλέον ταμπού, αλλά εργαλείο ανακατανομής κεφαλαίου προς πιο αποδοτικά σημεία, με το "retail pruning" (εξορθολογισμός δικτύου) να γίνεται βασική στρατηγική επιλογή.
Η χρονιά της μετάβασης για τη Fourlis
Εν μέσω του μεγαλύτερου τεχνολογικού και οργανωτικού μετασχηματισμού στην ιστορία του, ο όμιλος Fourlis, προχωρά στο κλείσιμο περίπου 10 ζημιογόνων καταστημάτων σε όλες τις χώρες και τα εμπορικά σήματα όπου δραστηριοποιείται.
Η διοίκηση περιέγραψε το 2026 ως "χρονιά μετάβασης, επένδυσης και μετασχηματισμού", υπογραμμίζοντας ότι η εταιρεία επιλέγει να κινηθεί προληπτικά απέναντι στις πιέσεις που δέχεται η κερδοφορία της.
Η απόφαση συνδέεται κυρίως με τη δραματική επιδείνωση της κατανάλωσης στη Ρουμανία, όπου ο όμιλος διατηρεί 44 καταστήματα (40 Intersport και 4 Foot Locker). Όπως σημείωσε ο επικεφαλής της Fourlis στη Ρουμανία έχει δημιουργηθεί "η τέλεια καταιγίδα" από τη μείωση της ζήτησης, τις έντονες προωθητικές ενέργειες στην αγορά και τις πληθωριστικές πιέσεις.
Το κόστος του προγράμματος κλεισίματος των καταστημάτων, το οποίο σύμφωνα με πληροφορίες θα "αγγίξει" και ελαφρώς την ελληνική αγορά, εκτιμάται σε περίπου 3,9 εκατ. ευρώ για το 2026, ενώ από το 2027 αναμένεται ετήσιο όφελος περίπου 3,5 εκατ. ευρώ, μέσω της εξάλειψης ζημιογόνων δραστηριοτήτων.
Ο μετασχηματισμός, με αιχμή την κεντροποίηση λειτουργιών και τη δημιουργία μιας ενιαίας πλατφόρμας για όλα τα brands και τις χώρες όπου δραστηριοποιείται ο όμιλος, δεν περιορίζεται στο δίκτυο καταστημάτων, καθώς περιλαμβάνει και πρόγραμμα εθελούσιας εξόδου έως 300 εργαζομένων, με στόχο την προσαρμογή της οργανωτικής δομής και των δεξιοτήτων του προσωπικού στις νέες ανάγκες του ομίλου.
Συνολικά, οι έκτακτες και μη επαναλαμβανόμενες επιβαρύνσεις από το πρόγραμμα μετασχηματισμού υπολογίζονται σε 10,7 εκατ. ευρώ μέσα στο 2026, με τη διοίκηση να εκτιμά ότι θα δημιουργήσουν ετήσια επαναλαμβανόμενα οφέλη τουλάχιστον 9 εκατ. ευρώ από το 2027 και μετά.
"Στη λιανική, αν δεν κινηθείς γρήγορα να μαζέψεις τα έκτακτα κόστη που δημιουργούνται από το περιβάλλον, είναι καταστροφικό", τόνισε ο επικεφαλής της Fourlis.
34 λιγότερα καταστήματα, περισσότερη παραγωγικότητα για τη Zara (Inditex)
Την ίδια ώρα από διαφορετική αφετηρία, αλλά με την ίδια λογική, σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται η στρατηγική αναδιάρθρωσης του δικτύου της Inditex στην Ελλάδα, με τον ισπανικό όμιλο να συνεχίζει την πολιτική συγκέντρωσης της δραστηριότητάς του σε λιγότερα αλλά μεγαλύτερα καταστήματα. Χαρακτηριστική είναι η πρόσφατη μετεγκατάσταση της Massimo Dutti στο πρώην κατάστημα Zara στον Πειραιά, στο πλαίσιο της ευρύτερης αναδιοργάνωσης του χαρτοφυλακίου των σημάτων του ομίλου.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι το δίκτυο της Inditex στην Ελλάδα έχει συρρικνωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Από 166 καταστήματα το 2019, μειώθηκε σε 165 το 2020, 162 το 2021, 157 το 2022, 147 το 2024, 139 το 2025 και 132 καταστήματα στις 31 Ιανουαρίου 2026. Μέσα σε επτά χρόνια ο όμιλος έχει περιορίσει την παρουσία του κατά 34 σημεία πώλησης, χωρίς όμως να υποχωρεί η επιχειρηματική του επίδοση.
Η μεγαλύτερη μείωση καταγράφεται στα Zara, τα οποία από 40 καταστήματα το 2023 περιορίστηκαν σε 32 το 2026.
Παρά τη μείωση των καταστημάτων, η απασχόληση παραμένει σε υψηλά επίπεδα. Το 2025 η ITX Ελλάς, η ελληνική θυγατρική του ισπανικού κολοσσού fast fashion απασχολούσε 4.174 εργαζόμενους έναντι 4.228 το 2024, ενώ το 2019 διέθετε 3.956 εργαζόμενους. Το γεγονός αυτό αποτυπώνει τη στροφή του ομίλου σε μεγαλύτερα καταστήματα-ναυαρχίδες με αυξημένες ανάγκες προσωπικού και ενισχυμένες υπηρεσίες omnichannel.
Παράλληλα, η κερδοφορία της ελληνικής θυγατρικής παραμένει σταθερή. Τα κέρδη προ φόρων διαμορφώθηκαν στα 62 εκατ. ευρώ το 2025, έναντι 61 εκατ. ευρώ το 2024, επιβεβαιώνοντας ότι η στρατηγική των λιγότερων αλλά αποδοτικότερων καταστημάτων αποφέρει αποτελέσματα.
Κλείνουν σούπερ μάρκετ
Μάλιστα το "ταμπού" πολλών ετών, όπως το κλείσιμο ζημιογόνων καταστημάτων, φαίνεται να ξεπερνούν και οι αλυσίδες σουπερμάρκετ.
Ο όμιλος METRO AEBE, που εφέτος συμπληρώνει 50 χρόνια επιχειρηματικής πορείας, λειτουργώντας τα My Market και My market Local στη λιανική με 305 σημεία και τα METRO Cash & Carry στη χονδρική (50 καταστήματα), έχει δρομολογήσει επενδύσεις συνολικού ύψους 250-280 εκατ. ευρώ ως το 2029.
Ενώ η METRO ανοίγει συνεχώς νέα σημεία, προχωρά επίσης και σε κλείσιμο καταστημάτων. Φέτος έκλεισαν τέσσερα καταστήματα, πέρυσι άλλα δύο, λόγω των μεγάλων αυξήσεων ενοικίων κατά την ανανέωση συμβολαίων.
Η λογική του "stop loss" είτε λόγω παράλογων ενοικίων είτε λόγω χαμηλών αποδόσεων εφαρμόζεται κι από άλλες τις αλυσίδες, όπως η ΑΒ Βασιλόπουλος και η Διαμαντής Μασούτης.
Ειδικά για την ΑΒ Βασιλόπουλος η πρακτική αυτή είναι ευθυγραμμισμένη με τη στρατηγική απόφαση εξορθολογισμού του δικτύου των καταστημάτων της στο πλαίσιο της επανάκτησης του απολεσθέντος μεριδίου στην οργανωμένη λιανική τροφίμων, θωρακίζοντας ταυτόχρονα την κερδοφορία της.
Υπό αυτό το πρίσμα μετά από μόλις 18 μήνες η εν Ελλάδι θυγατρική του ολλανδο-βελγικού ομίλου Ahold-Delhaize έκλεισε το ΑΒ στο Χαλάνδρι, στη συμβολή των οδών Δ. Πλακεντίας και Ζήνωνος, στην πρώην πλατεία Κέννεντι.
Το 1.400 τ.μ. κατάστημα έκλεισε λόγω δυσκολιών στην πρόσβαση, με αποτέλεσμα οι πωλήσεις να ήταν χαμηλότερες σε σχέση με τις προβλέψεις της διοίκησης.
Συνολικά τη διετία 2024-2025 η ΑΒ Βασιλόπουλος έκλεισε περισσότερα από 11 εταιρικά ζημιογόνα καταστήματα έχοντας ταυτόχρονα προχωρήσει σε στοχευμένες εξαγορές μικρότερων αλυσίδων όπως η Πτολεμαΐς και η Ναταλί, καθώς και στην απόκτηση ανεξάρτητων καταστημάτων σε τουριστικές περιοχές, όπως σε Μήλο και Μύκονο.
Ας σημειωθεί ότι τα καταστήματα των αλυσίδων σουπερμάρκετ για να έχουν λόγο ύπαρξης, δηλαδή για να βγάζουν τα λεφτά τους κατά το κοινώς λεγόμενο, το ενοίκιο δεν πρέπει να ξεπερνά το 3%-4% του τζίρου τους, σημειώνουν εκπρόσωποι του λιανεμπορίου.
Τα λουκέτα των McDonald's και Βενέτη
Στον κλάδο της εστίασης, η εικόνα είναι εξίσου σύνθετη. Η McDonald's, που τον προηγούμενο μήνα εγκαινίασε στο The Mall Athens το πρώτο κατάστημα "Project Ray" στην Ευρώπη και μόλις το δεύτερο παγκοσμίως μετά το Χονγκ Κονγκ, αξιολογεί διαρκώς την αποδοτικότητα κάθε σημείου πώλησης με βάση την επισκεψιμότητα, την κερδοφορία, τα λειτουργικά κόστη και τα χαρακτηριστικά της τοποθεσίας.
Στο τέλος του 2024 η Premier Capital Hellas τo Developmental Licencee της McDonald’s στη χώρα μας, διέθετε 35 καταστήματα, ενώ στο τέλος του 2025 ο αριθμός είχε μειωθεί στα 34, καθώς είχε ήδη κλείσει το κατάστημα στη Δουκίσσης Πλακεντίας στο Χαλάνδρι, μια επένδυση 1,5 εκατ. ευρώ που πραγματοποιήθηκε το 2022 αλλά δεν απέδωσε τα αναμενόμενα. Πρόκειται για το ίδιο εμπορικό συγκρότημα ιδιοκτησίας της Trade Estates από το οποίο το 2024 είχε αποχωρήσει η ΑΒ Βασιλόπουλος, όπως προαναφέραμε πιο πάνω.
Στο πρώτο δίμηνο του 2026 έκλεισαν ακόμη δύο σημεία: το κατάστημα στην Π. Ράλλη και εκείνο στο Χαϊδάρι, επί της λεωφόρου Αθηνών. Το τελευταίο είχε εγκαινιαστεί το 2023, με την εταιρεία να επενδύει περίπου 1,9 εκατ. ευρώ. Παρ’ όλα αυτά, κρίθηκε μη βιώσιμο.
Αντίστοιχες πιέσεις αντιμετωπίζει και ο όμιλος Βενέτη. Όπως έχει αναφέρει ο επικεφαλής του ομίλου Παναγιώτης Μονεμβασιώτης, φέτος αναμένεται να κλείσουν ακόμη 4-5 καταστήματα λόγω μη ανανέωσης μισθωτηρίων συμβολαίων.
Την ίδια στιγμή, η εταιρεία αναζητά νέα μοντέλα ανάπτυξης μέσω της συμμετοχής της στην Coffee Lab, αποκτώντας πρόσβαση σε δίκτυο 91 καταστημάτων franchise και δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για νέα concepts μικρότερου μεγέθους, με χαμηλότερο επενδυτικό και λειτουργικό κόστος.
Το νέο δόγμα του λιανεμπορίου
Στην πραγματικότητα, όσα συμβαίνουν σήμερα στην ελληνική αγορά αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης διεθνούς τάσης. Το λιανεμπόριο περνά σταδιακά από το μοντέλο της συνεχούς επέκτασης δικτύου (store expansion) στο μοντέλο της βελτιστοποίησης του δικτύου (network optimization).
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι πόσα καταστήματα διαθέτει μια αλυσίδα, αλλά πόσο αποδοτικό είναι κάθε σημείο πώλησης, πόσο συμβάλλει στην κερδοφορία και πόσο αποτελεσματικά λειτουργεί σε συνδυασμό με το ηλεκτρονικό εμπόριο και τα ψηφιακά κανάλια πωλήσεων.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα πέρα από την Inditex αποτελούν η Nike, η Starbucks και η H&M, οι οποίες τα τελευταία χρόνια έχουν προχωρήσει σε αναδιάρθρωση των δικτύων τους, κλείνοντας ή μεταφέροντας καταστήματα που δεν ανταποκρίνονταν πλέον στις νέες συνθήκες της αγοράς, ενώ παράλληλα επένδυσαν σε μεγαλύτερα, πιο σύγχρονα και περισσότερο παραγωγικά σημεία πώλησης.
